W Polsce trwają prace nad nową ustawą o asystencji osobistej dla osób z niepełnosprawnościami. Wydawać by się mogło, że to krok w stronę większej inkluzji, jednak projekt budzi kontrowersje – przewiduje wyłączenie osób, które stały się niepełnosprawne po ukończeniu 65. roku życia. W artykule przyjrzymy się szczegółom propozycji, ocenom ekspertów i możliwym konsekwencjom zmian.

Co przewiduje projekt ustawy?

Projekt nowej ustawy ma wprowadzić ogólnokrajowy system wsparcia w postaci asystenta osobistego – przeszkolonej osoby wspierającej codzienną aktywność (zakupy, komunikacja, przemieszczanie się). Celem jest zwiększenie samodzielności oraz realizacja zobowiązań wynikających z Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych.

Kluczowy zapis art. 8 ustawy narzuca jednak limit wiekowy:

• Prawo do wsparcia mają tylko osoby z niepełnosprawnością stwierdzoną przed ukończeniem 65. roku życia.

• Seniorzy, u których niepełnosprawność wystąpiła po 65. roku życia, nie będą mogli ubiegać się o nową asystę, chyba że korzystali z niej już wcześniej.

Reakcje ekspertów i Rządowego Centrum Legislacji

Rządowe Centrum Legislacji (RCL) wyraża poważne zastrzeżenia do zaproponowanej regulacji, wskazując, że:

• Ograniczenie wiekowe narusza zasadę równości wobec prawa (art. 5 Konwencji ONZ).

• Uniemożliwia wykonywanie prawa do samodzielnego życia (art. 19).

• Dyskryminuje seniorów pod względem dostępu do ochrony zdrowia (art. 25).

„[…] grupa osób niepełnosprawnych w wieku od 65 do 75 lat pozostanie poza zakresem ustawowego wsparcia” – alarmuje RCL.

Stanowisko Ministerstwa

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej broni propozycji, przedstawiając trzy główne argumenty:

1. Dystrybucja kompetencji
   Opieka nad seniorami i niepełnosprawnymi to domena samorządów, a nie wspólnego instrumentu ogólnokrajowego.

2. Brak wzorców międzynarodowych
   Żaden kraj ratyfikujący Konwencję ONZ nie wdraża asysty po 65. roku życia, głównie ze względów organizacyjnych i finansowych.

3. Alternatywne programy dla seniorów

   • Program „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością” z Funduszu Solidarnościowego

   • „Opieka 75+”

   • Planowany bon senioralny dla osób między 66 a 75 rokiem życia

Co oznacza to w praktyce?

Skutki nowego prawa mogą okazać się istotne:

• Wyłączenie nowo dotkniętych niepełnosprawnością seniorów
  Osoby, które po 65. roku życia doświadczą pogorszenia sprawności, nie uzyskają prawa do asystenta, nawet jeśli spełniają kryteria zdrowotne.

• Tymczasowość świadczenia
  Wsparcie ma być przyznawane na określony czas, co może oznaczać brak stabilności i poczucia bezpieczeństwa.

• Brak możliwości ponownego uzyskania prawa
  Nawet przy pogorszeniu stanu zdrowia po 65. roku życia, senior nie zostanie objęty wsparciem, jeśli nie korzystał z niego wcześniej.

Wskazówki i pytania do refleksji

Aby lepiej zrozumieć i ocenić sens proponowanych zmian, warto zadać sobie kilka pytań:

• Czy równość w Konwencji ONZ jest przestrzegana w przypadku tej ustawy?

• Czy samorządowe programy senioralne zapewniają równe wsparcie w całym kraju?

• Czy osoby starsze nie zasługują na równie systemowe i przewidywalne wsparcie?

• Jakie mogą być długofalowe skutki wykluczenia tej grupy?

Przykład z życia

Wyobraźmy sobie panią Magdę która mając 66 lat, doznaje poważnego urazu biodra. Od tej pory nie może samodzielnie poruszać się po mieście i potrzebuje pomocy w codziennych czynnościach.

• Według obecnego projektu: nie otrzyma wsparcia asystenta, ponieważ nie była objęta programem przed ukończeniem 65. roku życia.

• Może liczyć jedynie na ograniczone programy samorządowe – o ile są dostępne w jej gminie.

• Efekt? Pani Magda, mimo realnych potrzeb i niepełnosprawności, zostaje bez systemowego wsparcia.

Nowa propozycja ustawy o asystencji osobistej to krok ku modernizacji systemu pomocy dla osób z niepełnosprawnościami. Jednak wykluczenie osób po 65. roku życia z automatu może prowadzić do niesprawiedliwości, dyskryminacji i naruszenia podstawowych praw człowieka.

Warto zastanowić się:

• Czy wiek powinien decydować o dostępie do tak kluczowego wsparcia?

• Jak zapewnić równość wszystkim osobom niepełnosprawnym, niezależnie od momentu jej wystąpienia?